سنجی (سلماس)

Bi Xêr Hatin

       

senji

سنجی

اطلاعات کلی
کشور	ایران
استان	آذربایجان غربی
شهرستان	سلماس
بخش	بخش کوهسار
دهستان	شناتال
مردم
جمعیت	۵۲۱ نفر

ایوري

بخش کوهسار
ایران > استان آذربایجان غربی > شهرستان سلماس > بخش کوهسار
دهستان‌ها	روستاها
چهریق	اجواج  • اصلانیک  • الیاسی  • برازی  • بلقزن  • بهارآباد  • بهیک  • تمرآباد  • جمال‌آباد  • جنگ‌سر  • چهریق سفلی  • چهریق علیا  • حسبشه  • حق‌وران  • داراب  • درماندک  • زرین‌دره  • زنگو  • زولا  • سوسن‌آباد  • سیاوان  • شناتال علیا  • شیرانی  • قذرآباد  • قصریک  • کتبان  • کلران  • کهریز  • گردیان  • گرماویچ  • گله‌شین  • لک‌آباد علیا  • لولک‌آباد سفلی  • لولک‌آباد علیا  • لیلوس  • ماته‌خرپه  • مزرعه شناتال سفلی  • میرآباد  • همت‌آباد  • وریک  • یونجالیق
شپیران	استوره  • استون‌رش  • اورتانیس  • بالکان  • خناوین  • دلزی  • دوستان  • سیوه‌در  • شیروانی  • قصریک علیا  • کالیک  • کریکان  • کله‌رش بالا  • کله‌رش پایین  • گوزیک  • هرکیان  • هشتراک
شناتال	اشنک  • آغ‌برزه  • بروش‌خواران  • پیرمند  • جاندر  • حاجی‌جفان  • خورخوره  • درگه  • دریک  • دشوان  • سنجی  • شمرین  • شیوه  • صوفی‌آباد سفلی  • علی‌بلاغی  • قزل‌کند  • قصریک سفلی  • کاپیک  • کسیس  • کشکاویج  • کوزه‌رش  • کوم  • گبرآباد  • گله‌دام  • گوزیک  • نظرآباد  • هپلران
مرکز بخش: روستای کتبان

گستره زبان گرمانجي

کرمانجی در سرتاسر کردستان ترکیه و کردستان سوریه، بخشی از کردستان عراق، استان آذربایجان غربی در شهرستان‌های ارومیه، خوی، ماکو، چالدران تکلم می‌شود. همچنین در شمال شرق ایران و در استان‌های خراسان شمالی و خراسان رضوی گویش غالب در شهرستان‌های بجنورد، اسفراین، قوچان، شیروان، کلات نادری و "مانه و سملقان"، کرمانجی است.^[۳] کرمانجی در شهرستان‌های درگز، چناران و فاروج با در اختیار داشتن درصدی بالا، زبان دوم است.^[۴] با توجه به مهاجرت‌های گستره از سایر شهرهای کرد زبان شمال خراسان به مشهد شمار کرمانج‌های ساکن در مشهد قابل توجه است ^[۵]. در روستاهایی در شهرستان رودبار استان گیلان به ویژه در بخش عمارلو که شامل دو بخش میباشد که عمده ساکنان بخش خورگام که شامل روستاهای بره سر چها محل جلالده وبیش از یکصد پارچه ابادی و روستا به زبان کرماجی صحبت میکنندپیرکوه و کرماک و دوسالدیه عمارلو و برخی روستاهای سیاهکل و نیز در قسمت‌های کردنشین ارمنستان و ترکمنستان و استان‌های کلباژار و زنگلان در جمهوری آذربایجان به کردی کرمانجی تکلم می‌شود. بیشتر کردهای ساکن اروپا به زبان کرمانجی تکلم می‌کنند. کرمانجی با آنکه از لهجه‌های مختلفی تشکیل شده‌است ولی لهجه مرجع و کتابی (معیار) آن به لهجه جزیری در کردستان ترکیه شبیه‌است که از زمان‌های دور شاعران و نویسندگانی مانند احمد خانی، ملای جزیری، فقی تیران، ماموستا جیگر خوین و علی حریری آثار ارزشمندی را خلق کرده‌اند.

شرانی، شاقی {شکاکی}، موصولانلو، زاخورانی و صربیانی و شاهیندژ و بعضی از روستاهای شهرستان هشترود و ماه نشان در آذربایجان شرقی به این گویش سخن می‌گویند.این فقط گوشه‌ای از مناطقی بود که در آن کرمانجی مرسوم است ** در مناطق دیگری مثل منطقه اوریاد درحوالی میانه و در روستاهای هشترود و شهرستان پری در آذربایجان شرقی نیز تا چند سال پیش مردم آنجا پوشش کرمانجی داشتند و به این گویش سخن می‌گفتند که به تدریج و به علل خاص زبان خود را کنار گذاشته وروستای علی زینل ترکی صحبت کردند گرچه هنوز زبان کرمانجی در پیرمردان و پیرزنان آن نواحی استفاده می‌شود.* در خراسان بزرگ نیز کرمانجی در مناطق شمالی آن، شمال خطی که مشهد را به بجنورد اتصال می‏‏دهد و به مرز ترکمنستان محدود می‌شود، تکلم می‌شود. ساکنین برخی روستاهای ترکمنستان که هم مرز با ایران هستند مانند روستای فیروزه نیز به این زبان تکلم می‌کنند.

در اطراف شهرستان خلخال واقع در استان اردبیل نیز روستاهایی به زبان کرمانجی تکلم می‌کنند که از شمال به جنوب عبارتند از: میل آغاردان، بلوکانلو، مصطفی لو، پیر انلو، چملوگبین، اوجغاز، مورستان، کلستان علیا، حاجی آباد، کلستان سفلی، لنبر، نواشنق، آقبلاغ کرد، غفور آباد، کالار، چلنبر، داودخانی، خداقلی قشلاق و دلیلر وروستایی جعفرآباد که در جنوب شهرستان خلخال ودر حد فاصل استان اردبیل ، زنجان قراردارد به زبان کرمانجی اصیل که کمتر مورد تحریف قرار گرفته صحبت می کنند .^[۶]

بیش از دو سوم از کردزبانان جهان به گویش کرمانجی تکلم می‌کنند.

گرمـــــــانج

 

کرمانجی (به کردی: Kurmancî) که به آن کرمانجی شمالی هم گفته می‌شود یکی از گویش‌های اصلی کردی است. برخی منابع از گویش سورانی با نام «کرمانجی جنوبی» یاد می‌کنند.

کرمانجی سرشتی قدیمی‌تر و اصلی‌تر را نسبت به دیگر گویش‌های کردی حفظ کرده چرا که دیگر گویش‌های کردی به خاطر نفوذ دراز مدت فارسی و گورانی و شاید جذب یک زیرلایه مشخص ایرانی، دستخوش دگرگونی‌های چشمگیر شده‌اند.^[۱]

فهم زبان گویشوران کرمانجی و سورانی برای یک‌دیگر در ابتدا کمی مشکل است اما پس از مدتی قادر به برقراری ارتباط با هم خواهند بود